|
Zapytanie nr 5314 do prezesa Rady Ministrów w sprawie orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 3 listopada 2009 r. dotyczącego skargi obywatelki Włoch na obecność krzyża w szkolnej sali Moje pytanie ma związek z ostatnim orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, które dotyczyło skargi obywatelki Włoch na obecność krzyża w szkolnej sali. Sprawa wywołała duże oburzenie polskiej opinii publicznej, zwłaszcza w kontekście orzeczenia, na mocy którego państwo włoskie jest obowiązane wypłacić 5 tys. euro tytułem odszkodowania za rzekomo poniesione straty moralne. Jest to niezwykle niebezpieczny precedens, bowiem Polska, będąc sygnatariuszem Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, może zostać zasypana tego typu skargami.
Trzeba podkreślić, że katolickie symbole są częścią historii i kultury naszego narodu. W wielu kryzysowych momentach w dziejach Polski odwoływanie się do symbolu krzyża pozwoliło przetrwać lata ucisku i beznadziei. Kościół katolicki wielokrotnie dawał świadectwo wielkiego przywiązania do wartości patriotycznych, a w momentach zagrożenia był schronieniem dla każdego bez względu na narodową przynależność czy wyznawaną religię. Doceniając wkład Kościoła, należy z ulgą stwierdzić, że czasy, kiedy potajemnie nauczano religii, a w urzędach zamiast krzyża wisiały portrety Stalina i Bieruta, mamy za sobą. Jesteśmy wolnym niepodległym państwem w samym sercu Europy, dlatego nie możemy sobie pozwolić, aby w imię ateistycznego dyktatu rezygnować z naszej narodowej tożsamości. Podobnie jak cała Europa wyrastamy z chrześcijańskich korzeni i jesteśmy obowiązani, aby symbole religijnego kultu mogły zgodnie z wolą obywateli swobodnie funkcjonować również w przestrzeni publicznej. W związku z tym kieruję do Pana Premiera następujące pytania: 1. Jaki jest stosunek ministerstwa do orzeczenia ETPC? 2. Czy Polski rząd może zagwarantować wszystkim chrześcijanom możliwość zachowania symboli religijnych w przestrzeni publicznej? 3. Czy w związku z tym kuriozalnym orzeczeniem państwo polskie zamierza podjąć kroki w kierunku zapobiegnięcia kierowania ewentualnych skarg polskich obywateli? Z poważaniem Poseł Tadeusz Wita Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów - na zapytanie nr 5314 Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 27 listopada 2009 r. (sygn. SPS-024-5314/09), przekazującego zapytanie posła na Sejm RP pana Tadeusza Wity z dnia 18 listopada 2009 r. w sprawie orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 3 listopada 2009 r. dotyczącego skargi obywatelki Włoch na obecność krzyża w szkolnej sali, z upoważnienia prezesa Rady Ministrów uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Na wstępie wskazać należy, że wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka mają charakter indywidualny i są skierowane tylko do państw, przeciwko którym dana skarga została wniesiona. Wyroki te nie mają charakteru precedensowego, a ich bezpośrednie skutki nie rozciągają się na inne państwa strony Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Podkreślenia wymaga również, że wyrok trybunału z dnia 3 listopada 2009 r. w sprawie Lautsi przeciwko Włochom nie jest ostateczny. Władze włoskie zapowiadają złożenie wniosku o rozpatrzenie sprawy przez Wielką Izbę Trybunału, do czego mają prawo w okresie trzech miesięcy od dnia wydania wyroku. Istnieje zatem możliwość, że orzeczenie to zostanie zmienione. W polskim porządku prawnym brak jest szczegółowych regulacji odnoszących się do symboli religijnych w miejscach publicznych. Natomiast istotna w kontekście omawianego wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka kwestia wieszania krzyży w salach szkolnych uregulowana została rozporządzeniem ministra edukacji narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. Nr 36, poz. 155, z późn. zm.), które w § 12 stanowi, że w pomieszczeniach szkolnych może być umieszczony krzyż. W Polsce - odmiennie aniżeli w Republice Włoskiej - nie ma zatem obowiązku zawieszania krzyży w szkołach. Ostateczna decyzja w tej kwestii pozostaje w gestii dyrektora placówki i powinna być wynikiem wspólnych uzgodnień całej społeczności szkolnej. Wskazać należy, że w opracowywaniu wskazanego przepisu uczestniczyli przedstawiciele wszystkich Kościołów oraz związków wyznaniowych, które wyrażały zainteresowanie nauczaniem religii w szkołach. Jednocześnie podkreślić należy fakt występowania sytuacji, kiedy w klasach wieszanych jest kilka symboli religijnych (np. krzyż i ikona grekokatolicka czy prawosławna), co świadczy o poszanowaniu przekonań religijnych i swobody ich wyrażania. Odnosząc się do problematyki wieszania krzyży w innych niż szkoły miejscach publicznych (np. urzędach gminy), wskazać należy na uzasadnienie do wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 28 października 1998 r. (sygn. I ACa 612/98), w którym sąd wskazał, że w Polsce: ˝(...) symbol krzyża, obok godła państwa, stanowi wyraz realizacji przez społeczność własnych praw podmiotowych względem niezwykłych dziejów swego kraju i ludzi, którzy za ten kraj oddali swe życie. Realizacja własnych praw podmiotowych wyłącza bezprawność działania. Nie pozbawia to prawa wszystkich innych do odmiennego sposobu wyrażania uczuć, oddawania tej czci czy realizowania własnego sposobu pojmowania świata. Nie oznacza to nawet sposobu wartościowania wyznania, światopoglądu czy zachowań zewnętrznych, które tak w odniesieniu do prawa, jak i inspiracji mają jednakie znaczenie i jednakową wartość intelektualną. Jednostka nie może w realizacji własnych praw pozbawić prawa innych do kultywowania swej tradycji, kultury, obyczajowości, realizacji odczuć zbiorowych (...) Tak rozumianej i odczuwanej przez większość społeczeństwa w zachowaniach religijnych symboliki krzyża, będącej konsekwencją historii narodu, jego dziejowej tragedii i indywidualnych doświadczeń, tradycji zbiorowych i duchowych przeżyć, a w końcu narodowego wyzwolenia, nie można traktować w sensie obiektywnym jako ograniczenia swobody sumienia jednostki, a władzy publicznej, w tym i samorządowej, nie sposób przypisać bezprawności działania˝. W odniesieniu do kwestii kroków, jakie w związku z przedmiotowym wyrokiem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka zamierza podjąć rząd RP w celu zapobieżenia kierowania przez obywateli polskich skarg do Trybunału w Strasburgu opartych na podobnych przesłankach, uprzejmie informuję, że Rzeczpospolita Polska nie dysponuje takimi środkami. Polska związana jest postanowieniami Europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności. Na podstawie oświadczenia rządowego z dnia 7 kwietnia 1993 r. w sprawie deklaracji o uznaniu kompetencji Europejskiej Komisji Praw Człowieka oraz jurysdykcji Europejskiego Trybunału Praw Człowieka Rzeczpospolita Polska uznała jurysdykcję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka we wszystkich sprawach dotyczących interpretacji i stosowania Europejskiej konwencji praw człowieka i podstawowych wolności. Każdy obywatel polski ma więc prawo, po wyczerpaniu krajowych środków odwoławczych, do wniesienia skargi do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jeśli uważa, że stał się ofiarą naruszenia jednego z praw zagwarantowanych w konwencji i protokołach dodatkowych do niej. Prawa tego nie można w żaden sposób arbitralnie ograniczać. Wydaje się jednakże, iż w przypadku wniesienia skargi przeciwko Polsce w kwestii obecności krzyży w klasach szkolnych, biorąc pod uwagę sposób uregulowania tej materii w ww. rozporządzeniu ministra edukacji narodowej oraz konsensus społeczny w tej sprawie, skarga taka mogłaby zostać uznana przez trybunał za niedopuszczalną. Przedstawiając powyższe, jednocześnie informuję, iż w dniu 3 grudnia 2009 r. Sejm RP przyjął uchwałę w sprawie ochrony wolności wyznania i wartości będących wspólnym dziedzictwem narodów Europy. Zgodnie z uchwałą Sejm RP, jako kontynuator wielkiej tradycji wolności i tolerancji Rzeczypospolitej i instytucja władzy ustawodawczej odpowiedzialnej za kształtowanie ładu prawnego sprzyjającego rozwojowi praw osoby ludzkiej, ma szczególne zobowiązanie do obrony wolności wyznania i prawa ludzi wierzących w przypadku ich naruszania i kwestionowania. W cytowanej uchwale wyrażono zaniepokojenie wszelkimi decyzjami, które godzą w wolność wyznania, lekceważą prawa i uczucia ludzi wierzących i burzą spokój społeczny. Z tego też względu Sejm RP odniósł się krytycznie do wspomnianego orzeczenia Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Niniejsza uchwała wskazuje bowiem, że znak krzyża jest nie tylko symbolem religijnym i znakiem miłości Boga do ludzi, ale w sferze publicznej wyraża wartości budujące szacunek dla godności każdego człowieka i jego praw. Nadto w niniejszej uchwale Sejm RP zwrócił się do parlamentów państw członków Rady Europy o wspólną refleksję nad sposobami ochrony wolności wyznania w duchu wspierania wartości będących wspólnym dziedzictwem narodów Europy. Z wyrazami szacunku Sekretarz stanu Tomasz Siemoniak Warszawa, dnia 21 grudnia 2009 r. |
